De geschiedenis van Jb. Bussink

door: René Berends, 2013

Deventer kent tegenwoordig nog een koekbakkerij, de firma Bussink. In 1820 koopt Jacob Bussink de dan al bestaande koekbakkerij op de hoek van de Lange Bisschopstraat en de Korte Assenstraat, die als zovelen de Allemansgadinghe heet. Het betreft de bakkerij van bakker Knaap, die overgegaan was op Gerrit van der Toorn, die hem op zijn beurt dus aan Bussink verkoopt.

Bussink is al snel de grootste speler op de markt. Alleen al in 1852 voert de firma 443.501 pond Deventer koek uit.

interieur_koekwinkel_lange_bisschopstraat[Interieur koekwinkeltje in de Lange Bisschopstraat. Schilderij van mevrouw Teding van Berkhout-De Meijere]

Jacobus Albertus Coldeweij treedt in 1861 in dienst bij zijn oom Jacob. In 1874 komt de fabriek in zijn handen. Coldeweij vergroot de productie en legt zich toe op de fabrieksmatige vervaardiging van Deventer koek. Coldeweij (‘Ome Koo’) wordt een bekende persoonlijkheid in de stad. Hij is onder meer voorzitter van de fietsclub van vélocipèderijders ‘Immer Weiter’. Daarnaast is hij componist en dirigent. Van zijn hand is de operette Marijke van Scheveningen, die jarenlang gespeeld is.

In 1875 koopt Coldeweij de bakkerij van Pieterman, die indertijd een geheel aparte koeksoort fabriceerde, de zogenaamde Deventer Peperkoek, in Friesland bekend onder de naam echte Deventer koek. Deze Friese Deventer koek had wel de vorm van de gewone Deventer koek (de 68 cm lange ellekoek), maar smaakte volkomen anders. Het gevolg van deze overname was, dat de naam werd uitgebreid tot Jb. Bussink’s & A.P. Pieterman’s Deventer Koekfabrieken nv. Coldeweij verwerft in 1877 een belendend pand aan de Korte Assenstraat en als de doopsgezinde gemeente in 1897 naar de Penninckshoek verhuist, kan hij ook de voormalige pastorie en kosterij kopen. Daar breidt hij de fabriek verder uit.

In 1886 neemt Jb. Bussink de koekbakkerij van Schutte aan de Nieuwe Markt over en kan daarmee op een traditie bogen, die teruggaat tot 1593, het jaar, waarin de eerste koekbakkers van de Schutte-dynastie, Gerrit en Johan Schutte, zich in de stad in laat schrijven in het Deventer koekbakkersgilde en de eed aflegt. Bussink verandert de naam De van Oudsher Gekroonde Allemansgading van Schutte voeren.

De firma Schutte is ook lange tijd eigenaar geweest van de windkorenmolen De Drie Gebroeders, die in 1882 gesloopt is. De hoge stellingmolen staat tot die tijd voor de Noordenbergpoort op het Graaf van Burenbolwerk en had de ingang via de Stenen Wal. De voormalige meelbrug was genoemd naar deze molen. Voordat J.A. Coldeweij in 1903 overlijdt, komen twee van zijn zoons in de zaak. C.J. Coldeweij als dertienjarige in 1891 en P. Coldeweij in 1898, die toen 21 jaar was. Deze beide Coldeweijs besluiten in 1910/1922 de productie uit te breiden met ontbijtkoek, wat voor de latere ontwikkeling van het bedrijf een heel belangrijk besluit is geweest.

In 1938 wordt de Koek- en Suikerwerkfabriek J.P. Coelingh & Zonen nv gekocht, indertijd de grootste concurrent op het gebied van Deventer koek. Ook worden er vele variaties Deventer koek gebakken: kruidkoek, Bijtjes, Halve Ellekoek en Gemberblokjes.

bord_bussink[Uithangbord voor de winkel van Bussink’s koek aan de Lange Bisschopsstraat]

Het bedrijf groeit halverwege de vorige eeuw vooral door overnames van diverse lokale concurrenten, zoals de bakkerij van Pieterman en in de jaren dertig van de firma Coelingh uit de Assenstraat en na de Tweede Wereldoorlog Klopman Baerselman.

 

fabriek_bussink_hanzeweg[De nieuwe fabriek van Bussink aan de Hanzeweg]

In 1950 begint men met de bouw van de nieuwe fabriek op het industrieterrein. In 1952 verhuist Jb. Bussink’s Koninklijke Deventer Koekfabrieken N.V. vanuit het centrum naar de huidige locatie, een fabriek aan de Hanzeweg. Het is een opvallend pand in wederopbouwstijl van de architect J.D. Postma (1890-1962).

Na de verhuizing van de fabriek en de beëindiging van de winkel aan de Lange Bisschopstraat, wordt aan de Brink in de oude stad is een speciaal winkeltje ingericht waar koek uit de eigen fabriek wordt verkocht. De Deventer Koek specialiteiten worden er tot op de dag van vandaag nog steeds verkocht.

In het Deventer koekwinkeltje, op Brink 84, zijn er vele objecten die herinneren aan de rijke koekhistorie van Deventer en in de authentiek ingerichte koffie- en theeschenkerij is er altijd volop Deventer koek te koop en te proeven.

In 1973 wordt de zelfstandigheid van de fabriek van Jb Bussink beëindigd. Het bedrijf wordt overgenomen door J. Lyons & Co. Twee jaar later wordt Bussink toegevoegd aan Continental Bakeries B.V., dat dan nog de Hooimeijer groep heet. Bussink is het oudste bedrijf binnen de Continental Bakeries groep.

Reclame voor Deventer koek

Aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw gaan Deventer koekbakkerijen in de stad hun koeken verpakken in mooi vormgegeven verpakkingen. Op tal van manieren wordt er reclame gemaakt. De concurrentie in de stad, maar vooral daarbuiten is groot. De Deventer koekbakker Klopman Baerselman afficheert zich rond 1900 als ‘De Oudste fabriek Van Echte Deventerkoek’ en bakkerij Coelingh noemt haar koek terzelfder tijd in reclames ‘wereldberoemd’.

reclame_deventerkoek[Affiche voor Coelingh’s Deventer koek]

De Deventer koekbakkers behalen aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw talloze onderscheidingen in binnen- en buitenland. Medailles die overal in de wereld gewonnen worden, worden op affiches en verpakkingen afgebeeld.

Onder andere de Deventer decorateur Engelbartus Bokhorst ontwerpt meerdere koekwikkels en reclameaffiches voor de firma’s Bussink en Klopman Baerselman.

 

Deventer viert haar koek

In 1993 viert de firma Jb Bussink haar 400-jarig bestaan. Tien jaar later wordt live in beeld gebracht hoe koningin Beatrix het koekwinkeltje bezoekt en prins Willem Alexander meedoet met een Deventer koekhapwedstrijd.

De Deventer koek is een lekkernij uit een van de oudste Nederlandse steden: Deventer. De koek wordt vanouds volgens strenge gemeentelijke aanwijzingen gebakken. Dit moet zorgen voor constante kwaliteit en een lange houdbaarheid. De lekkernij is een bekend icoon van Deventer, dat als bijnaam de Koekstad heeft.

reclame_deventerkoek_2[Ontwerp van E. Bokhorst voor Bussink]